بنام خدا

مراحل انجام كار فاز اول ( مطالعات لرزه خيزي منطقه ) طرح سناريوي زلزله شهر كرمان

پيشگفتار:

در طرح سناریو زلزله شهر کرمان ابتدا لرزه خیزی منطقه مورد بررسی قرار خواهد گرفت و سپس بر اساس وضعیت لرزه زایی چشمه های لرزه زا و هم چنین لایه های اطلاعاتی پایه (مکانی و توصیفی) در بانک اطلاعات ستاد بحران و با توجه به روابط و تئوری های معتبر می توان کلیه اطلاعات را  تحلیل  و  گزارشات مختلف  را در سیستم  برای مدل های مختلف حوادث ایجاد و در مواقع بحران از خروجی های مدل مشابه همان حادثه، خسارات احتمالی را برآورد نمود و گزارشات لازم جهت مدیریت بحران را در اسرع وقت در اختیار داشت. بر طبق این سیستم تصمیم گیریهاي  منطقی صورت خواهد گرفت.

مراحل انجام كار در طرح سناريو زلزله شهر كرمان:

فاز اول:

1-    آماده نمودن ساختار اجرايي كار

2-    مطالعات لرزه خيزي منطقه و ايجاد نقشه هاي پايه 2000/1 و 25000/1  

 فاز دوم:

3-    برگزاري كارگاه توجيهي تدوين سناريو زلزله براي سازمانهاي مختلف شهر كرمان

4-    جمع آوری اطلاعات مورد نیاز در مقياس نيه تفصيلي و منطقه اي

5-    ایجاد بانک اطلاعات جامع بر اساس اطلاعات موجود

6-     مطالعات آسيب پذيري شهر

 فاز سوم:

7-    پیکربندی نرم افزار و برنامه نویسی جهت پردازش اطلاعات

8-    مستندسازی ( تهیه گزارشات ، تهیه CD)

 مراحل انجام كار در فاز اول:

1- آماده نمودن ساختار اجرایی کار :

-         تدوین طرح بر اساس اطلاعات اوليه

-         تشکیل تیم های جمع آوری اطلاعات مورد نیاز

-         تشکیل تیم های ورود اطلاعات و پردازش آنها

-         تشکیل تیم برنامه نویسی و ایجاد پیکربندی برنامه

-         تشکیل تیم مستند سازی طرح

۲-  مطالعات لرزه خيزي منطقه:

2-1- جمع آوري اطلاعات شهري و شناسايي تفصيلي شهر كرمان:

در اين مرحله تمامي اطلاعات در ارتباط با موقعيت جغرافيايي، روند توسعه شهر بر اساس عكسهاي هوايي و تصاوير ماهواره اي، بافت جديد و قديم شهري،  جمعيت بصورت نقشه هايي در مقياس 1:2000 و سابقه تاريخي شهر كرمان مورد مطالعه قرار گرفته كه تمامي اطلاعات در سيستم اطلاعات جغرافيايي تهيه و جهت سنجش امكانات مورد نياز در شرايط بحراني طبق سناريو  پردازش مي گردند.

 ۲-2- جمع آوري اطلاعات هواشناسي و تعيين شرايط آب و هوايي و اقليمي منطقه:

بر اساس اطلاعات آماري دوره 20 ساله شرايط اقليمي شهر كرمان مورد بررسي قرار گرفته است كه در مرحله توالي زماني آمار ناشي از فصول مختلف سال و امكانات مورد نياز اين اطلاعات در سيستم نرم افزاري مورد استفاده قرار مي گيرند.

 ۲-3- جمع آوري اطلاعات زمين شناسي و بررسي شرايط زمين شناسي و گسلهاي منطقه:

در اين مرحله نقشه زمين شناسي محدوده شهر كرمان تهيه و تمامي گسلها تا شعاع 200 كيلومتر بر اساس نقشه هاي زمين شناسي، عكسهاي هوايي و تصاوير ماهواره اي بصورت نقشه هايي در مقياس 1:25000 در بهترين موقعيت مكاني خود ترسيم و سپس بر اساس شرايط ژئومورفولوژيكي و زمين شناسي و تغيير روندها به بخش هاي مختلف تفكيك شدند كه هم اكنون اطلاعات كاملي از گسلها در دست مي باشد.

 ۲-4- پردازش اطلاعات زمين شناسي زير شهر كرمان:

بر اساس ستونهاي زمين شناسي كه با عمق بيش از 200 متر حفر شده اند و تغيير شرايط ژئومورفولوژيكي مشخص مي گردد كه در زير شهر كرمان  از سمت شرق به غرب و از سمت شمال به جنوب ضخامت رسوبات تحكيم نيافته دوران چهام افزايش مي يابد لذا در اين بخش ها امواج لرزه اي تشديد شده و موجب لرزش بيشتر زمين و تخريب بيشتر در ساختمانها خواهند شد.

 ۲-5- ارزيابي خطر زمين لرزه به روشهاي آماري و تحليلي :

ارزيابي خطر زمين لرزه در شهر كرمان به دو روش آماري و تحليلي انجام شده كه در روش آماري ابتدا تمامي زمين لرزههاي تاريخي و دستگاهي در شعاع 300 كيلومتري شهر كرمان در بانك اطلاعات گردآوري و سپس صحت سنجي شده كه 437 زمين لرزه مي باشند و سپس بر اساس روابط آماري معتبر براي ايران مركزي مورد تحليل قرار گرفته اند. اين روش ارزيابي نشان ميدهد كه شهر كرمان در زون بسيار لرزه خيز با ضريب لرزه خيزي 59/0 واقع شده است و احتمال رخداد زمين لرزه بيش از 6 ريشتر در آينده نزديك در اين زون بسيار زياد است كه هشداري به مسئولين امر مي باشد.

در روش تحليلي تمامي گسلهاي منطقه كه تا شعاع 200 كيلومتري شهر كرمان شناسايي شده بودند بر اساس روابط معتبر تجربي پارامترها  بزرگي، شتاب، شدت، جابجايي و سرعت ناشي از جنبش احتمالي هر قطعه گسلي مورد سنجش قرار گرفتند كه مشخص مي گردد، گسل تراستي كوهبنان به طول 34 كيلومتر كه در 15 كيلومتري شمال شرقي شهر كرمان قرار دارد بسيار فعال بوده و احتمال رخداد زمين لرزه اي با بزرگي بيش از 6 ريشتر در آينده نزديك بر روي اين گسل بسيار زياد مي باشد.

برگرفته از وبلاگ مدیریت بحران - جناب آقای مهندس اکبر علوی

در علم سیاستگذازی (Policy Making)، چرخه ای بسیار مهم برای حیات حاکمیت ها ارائه می گردد که به نام چرخه حیاتی حاکمیت نامیده می شود. در این چرخه، فلسفه حاکمیتی یک نظام، اساس حیات حاکمیت را تشکیل می دهد. به عبارتی دیگر، این فلسفه و ایدئولوژی حاکم بر حکومت است که شاکله همه امور حکومت را پایه‌ریزی می کند. اگر فلسفه حاکم بر نظام حکومتی، الهی باشد مطمئناً همه اصول حاکم، سیاستها، راهبردها، پروژه های عملیاتی و حتی نوع آمایش سرزمین در تمام عرصه های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و امنیتی، الهی خواهند بود. و اگر فلسفه و ایدئولوژی حاکم بر نظام حکومتی، اومانیستی و یا ماتریالیستی باشد، همین روند طی خواهد شد. به همین دلیل است که می توان ردپای فلسفه غالب هر دوره زمانی تمدن بشری را در عرصه های عملیاتی فرهنگی مانند تئاتر و سینما، و یا در کتب و حتی نوع آموزشها و مدیریتهای همان دوره مشاهده نمود.

مدیریت جامع بحران به عنوان یکی از کلیدی ترین زیر بناهای حاکمیتی از این امر مستثنی نیست. با توجه به اینکه توسعه پایدار در هر کشوری وابستگی مطلق به نحوه مدیریت بحران در آن کشور دارد، بنابراین می توان ادعا نمود که توسعه بدون برنامه‌ریزی جامع برای مدیریت بحران، توسعه پایداری نخواهد بود که مثال‌های زیادی از آن را در کشور و در جهان داریم. در سخنان مقام عظمای ولایت فقیه آیت ا.. خامنه‌ای نیز چنین مطلبی را می‌توان دریافت نمود:
اگر پدافند غیر عامل نباشد تمامی دستاوردهای فرهنگی، اقتصادی، علمی و سیاسی در یک نصف روز هدر می‌رود.
تعریف مدیریت جامع بحران
مدیریت جامع بحران عبارت است از اقداماتی که برای اداره انواع مختلف تهدیدات (طبیعی، تکنولوژیک، جنگی و تروریستی)، و با در نظر گرفتن همه ابعاد تهدیدات (ابعاد فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، امنیتی) در همه فازهای یک بحران (پیشگیری، کاهش مخاطرات، آمادگی، مقابله، بازتوانی، بازسازی) و با توجه جدی به چرخه حیاتی حاکمیت( فلسفه و ایدئولوژی حاکم، دکترین و اصول، سیاست‌ها، آمایش سرزمین، راهبردها، پروژه ها) انجام می شود.
دکترین و اصول حاکم بر مدیریت بحران
دکترین مدیریت بحران، مجموعه‌ای از اصول بنیادین است که تمامی منابع، راهبردها، سیاست‌ها، برنامه‌ها و اقدامات ملی را جهت پشتیبانی اثر بخش و کارآمد از اهداف مدیریت بحران، بسیج، هدایت و به کارگیری می‌کند.
شاخص‌های یک دکترین موثر:
1. شاخص یکپارچه سازی و هم افزایی
2. شاخص هماهنگی و هدایتگری
3. شاخص هدف محوری
4. شاخص شفافیت
5. شاخص مسئولیت‌پذیری راهبردی
6. شاخص اثربخش‌سازی مدیریت
7. رویکرد آینده گرایانه
8. شاخص واقعیت‌گرایی و قابلیت تحقق
9. شاخص مفهوم محوری
با توجه به حاکمیت فلسفه و ایدئولوژی اسلامی و الهی در کشور ما، و وجود الگوی حکومتی ولایت فقیه طبق قانون اساسی، به نظر می رسد، دکترین و اصول زیر بر نظام مدیریت جامع بحران کشور ما حاکم می‌باشند:
1- اصل آماده سازی و ساماندهی مردم با مشارکت فعال آنها(تفکر بسیجی)
2- اصل الگو سازی جامعه آماده در برابر همه انواع تهدیدات (حیات اجتماعی طیبه با الگوقرآنی).
3- اصل الگو سازی انسان آماده در برابر همه انواع تهدیدات (حیات فردی طیبه با الگوی قرآنی)
4- اصل سناریو سازی تهدیدات با توجه به تجربیات جهانی و ملی انواع بحران ها
5- اصل نهادینه سازی فرهنگ مقاومت و پایداری ملی
6- اصل تداوم خدمات دستگاه در شرایط بحران
7- اصل تداوم نیازهای اساسی مردم در شرایط بحران
8- اصل رعایت اصول سامانه فرماندهی سانحه در شرایط بحران
9- اصل هماهنگی بین سازمانی در شرایط بحران
10- اصل برنامه‌ریزی عملیاتی موثر و کار آمد برای اداره صحنه بحران
11- اصل توجه آمایش سرزمین در برنامه ریزی مدیریت بحران
12- اصل مدیریت افکار عمومی قبل، زمان و پس از بحران
13- اصل لرتقای آستانه تحمیل ملی
14- اصل آینده پژوهی و دانایی محور
15- اصل نگرش سیستمی و قانونی سازی
16- اصل آموزش تخصصی و عمومی و انجام مانورهای مداوم برای حفظ آمادگی دائمی
17- اصل اجرای مداوم مطالعات دکترین، سیاستگذاری، راهبردی، آمایش سرزمین و کاربردی در حوزه مدیریت بحران

سیاست‌های حاکم بر نظام مدیریت جامع بحران
در تدوین سیاست های حاکم بر نظام مدیریت جامع بحران در یک جامعه توجه به 18 اصل زیر ضروری است چون عدم توجه به هر یک از بندهای زیر می تواند خلاهای جدی راهبردی و عملیاتی ایجاد نماید:
1.رابطه برنامه توسعه جامعه و برنامه مدیریت بحران
2.لزوم تدوین قوانین و سیاست‌های مرتبط با سازمان مدیریت بحران
3.چارچوب ساختاری سازمان مدیریت بحران
4.چارچوب استخراج جامع تهدیدات و خطر پذیری ها
5.چارچوب برنامه ریزی راهبردی جامع مدیریت بحران
6.چارچوب تدوین برنامه عملیاتی مدیریت بحران در ستاد و صف
7.نعیین نقش سازمان‌های راهبر و پشتیبان در مدیریت بحران
9.تعیین نقش نهادهای مردمی در مدیریت بحران
10.چارچوب برنامه ریزی حوزه سلامت در بحران
11.چارچوب برنامه ریزی حوزه امنیت در بحران
12.چارچوب مدیریت منابع در بحران
13.تدوین شاخص های ارزیابی مدیریت جامع بحران
14.چارچوب اجرای مانور در سازمان
15.تعیین اولویتهای راهبردی اجرایی مدیریت بحران
16.چارچوب اجرای آموزش تخصصی و همگانی در مدیریت بحران
17.چارچوب اجرای مطالعات دکترین، سیاستگذاری، راهبردی، آمایش سرزمین و کاربردی در حوزه مدیریت بحران
18.چارچوب مدیریت در حوادث ویژه شامل حوادث بیولوژیک، هسته ای، رادیولوژیک، شیمیایی، تروریستی و...

راهبردهای مدیریت بحران

وقتی سازمان مدیریت بحران به عنوان فرمانده مدیریت بحران، بر اساس سیاستهای نظام شکل می گیرد، بر اساس فرآیند زیر باید راهبردی خود را برای اداره موثر و کارآمد بحران تدوین می نماید.
بر این اساس، راهبردهای اولویت دار مدیریت بحران کشور از بین راهبردهای زیر استخراج می گردد.:
1.راهبردهای پیشگیری از وقوع بحران
1.1.رشد و توسعه پایدار و متوازن
1.2.پژوهش و آموزش
1.3.هماهنگی و تلاشها و فعالیتهای دستگاه ها و نهادهای مربوط در راستای پیشگیری از وقوع بحران
1.4.قوانین و مقررات و دستورالعملهای پیشگیری از وقوع بحران
1.5.نظام آمار و اطلاعات
1.6.تقویت فرهنگ ایمنی و پیشگیری از وقوع بحران
1.7.ایجاد تقویت زیر ساخت های سیاسی
1.8.برنامه ریزی و تخصیص منابع
2.راهبردهای آمادگی برای وقوع بحران
2.1.اطلاع رسانی عمومی و تخصصی برای آمادگی در بحران
2.2.برقراری ترتیبات موثر ساختاری برای ایجاد هماهنگی در فرایندهای کسب آمادگی در برابر بحران
2.3.وجود زیر ساخت ها و بسترهای ارتباطی و مخابراتی
2.4.طراحی و استقرارنظام‌های پشتیبانی با رویکرد آمادگی در برابر بحران
2.5.سیستم های اطلاعات مدیریت
2.6.تقویت فرهنگ آمادگی در برابر بحران
2.7.وجود قوانین و مقررات و دستورالعمل‌های آمادگی در برابر بحران
2.8.پژوهش و آموزش
2.9. نظام مستند سازی از سوابق و تجربیات بحران‌های قبلی
2.10.وجود نظام ارزیابی و پایش در رابطه با فرایندهای آمادگی در برابر بحران
2.11.برنامه ریزی و تامین اعتبارات مورد نیاز برای برنامه‌های آمادگی در برابربحران
3.راهبردهای مقابله و مواجهه با بحران
3.1. سیستم های اطلاع رسانی و اطلاع گیری
3.2.برآورد اولیه ابعاد حادثه
3.3.ساختاردهی و هماهنگ سازی عملیات در حین بحران
3.4.جستجو
3.5. نجات
3.6.تخلیه و انتقال
3.7.فوریتهای پزشکی و درمانی
3.8.پشتیبانی عمومی و تخصصی عملیات امداد و نجات
3.9.ارزیابی (پایش)عملیات امداد و نجات
4.راهبردهای بعد از بحران
4.1.ساختاردهی و هماهنگ سازی فعالیت‌های دستگاه‌ها و سازمان بعد از بحران
4.2.سیستم‌های اطلاعات مدیریت
4.3.ارزیابی برآورد اولیه از نیازها برای عادی سازی نسبی شرایط زندگی حادثه دیدگان
4.4.پذیرش و اسکان
4.5.توزیع مایحتاج عمومی بصورت آماده برای مصرف
4.6.تامین و تحویل آب سالم برای مصارف آشامیدنی و بهداشتی
4.7.تامین مسایل مربوط به بهداشت و درمان افراد حادثه دیده
4.8.تامین بهداشت محیط عمومی
4.9.استقرار تاسیسات و زیر ساخت های حیاتی برای زندگی
4.10.تامین سوخت و انرژی مورد نیاز
4.11.تامین امنیت عمومی اردوگاه ها و اقامتگاه ها
4.12.پشتیبانی عمومی و تخصصی بعد از بحران
4.13.ارزیابی عملیات عادی سازی، بازسازی و نو سازی بعد بحران

نویسنده:دکتر شهرام علمداری

تعريف : ناتواني دستگاه گردش خون در رساندن خون كافي به تمامي اعضاي بدن را شوك گويند . در اين حالت چون خون كافي به اعضاي بدن نمي رسد ، بدن شروع به مقابله با وضع موجود ( كاهش خون رساني ) مي كند . دفاع بدن در اين حالت بصورتي است كه بايد حداكثر خون به اعضاي حياتي مثل مغز و قلب رسيده و در مقابل به اعضاي كم اهميت تر مثل پوست روده و عضلات خون كمتري برسد زيرا كه سلامت قلب و مغز ضروري تر است و در حقيقت « شوك دفاع بدن در برابر اين كاهش خونرساني است . » شوك به سه دليل مي تواند بروز و يا پيشرفت كند :

1 ـ كاهش قدرت قلب 2 ـ گشاد شدن رگها 3 ـ كاهش حجم خون

انواع شوك

انواع شوك را بر اساس علت آن تقسيم بندي مي كنند كه عبارتند از :

1 ـ شوك قلبي مثل موارد سكته قلبي

2 ـ شوك ناشي از كاهش حجم خون مثل موارد خونريزي شديد يا سوختگي شديد

3 ـ شوك عصبي مثل قطع نخاع

4 ـ شوك رواني مثل شنيدن خبر بد

5 ـ شوك حساسيتي ، مثل تزريق دارويي كه فرد به آن حساسيت دارد

6 ـ شوك عفوني و . . .

علائم :

شوك و علام آن بتدريج پيشرفت مي كنند . علائم آن را به سه مرحله تقسيم مي كنيم كه عبارتند از :

مرحله اول : افزايش تعداد نبض و تنفس ، اضطراب و ترس

مرحله دوم : رنگ پريدگي ، نبض سريع و ضعيف ، تنفس مشكل ، ضعف و تشنگي و گاهي تهوع

مرحله سوم : كاهش سطح هوشياري ، كاهش فشار خون ، نبض و تنفس ضعيف

مصدوم اغلب قدرت سرپا ايستادن نداشته و روي زمين مي افتد . مردمكهايش گشاد شده و چشمهايش حالت خماري دارد . ( شكل-6 )

كمكهاي اوليه :

بهترين درمان شوك پيشگيري از آن است . بنابر اين اگر براي كسي حادثه اي اتفاق افتاده ( مثلا تصادف كرده ) كه احتمال مي دهيد دچار شوك شود ولي هنوز علائم شوك را نشان نمي دهد ، با اين حال اقدامات درماني شوك را در مورد وي اجرا كنيد تا دچار شوك نشود .

اين اقدامات عبارتند از :

1 ـ كنترل راههاي هوايي مصدوم و جلوگيري از آسپيره كردن مواد استفراغي

2 ـ دادن اكسيژن

3 ـ كنترل خونريزي

4 ـ آتل بندي محل شكستگي

5 ـ مريض را به پشت دراز كرده و پاهايش را حدود 30-20 سانتي متر بلند كنيد . نكته مهم اين كه اگر با اينكار تنفس مصدوم مشكل شد فوراً پاها را پايين بياوريد و يا اگر احتمال شكستگي پا يا ستون فقرات مي رود پاها را بلند نكنيد . ( شكل-7 )

 وضعيت شوك

6 ـ جلوگيري از دفع حرارت بدن مصدوم بوسيله پيچيدن وي درون پتو يا لحاف يا هر چيز مشابه آن ، توجه داشته باشيد كه با حرارت خارجي ( بخاري ) مصدوم را گرم نكنيد .

7 ـ در صورتي كه مصدوم بيهوش نبوده يا استفراغ ندارد به او مايعات بدهيد .

8 ـ كنترل علائم حياتي را هر 5 دقيقه يكبار بعمل آوريد .

دستگاه گردش خون از مهمترين سيستمهاي بدن است و از سه جزء اصلي زير تشكيل يافته است :

1 ـ قلب 2 ـ رگ ها 3 ـ خون

تعريف خونريزي

پارگي رگ هاي خوني بدن كه همواره با تغيير مسير جريان خون از داخل دستگاه ، گردش خون به خارج آن باشد را خونريزي مي گويند كه به دو دسته خونريزي خارجي و خونريزي داخلي تقسيم مي گردد .

الف ـ خونريزي خارجي : چنانچه خون پس از خروج از رگ از سطوح قابل مشاهده بدن ، به بيرون بريزد ، خونريزي خارجي گويند كه به سه شكل مي باشد .

1 ـ خونريزي سرخرگي ( شرياني ) ؛ علت اينگونه خونريزيها پارگي سرخرگ ها مي باشد و به همين علت خون به شدت و سرعت و منقطع خارج مي شود و حاوي خون روشن مي باشد . اينگونه خونريزي به دليل كنترل شكل آن به شدت خطرناك مي باشد .

2 ـ خونريزي سياهرگي ( وريدي ) ؛ علت اينگونه خونريزي ها پارگي سياهرگ ها ( وريدها ) مي باشد . حاوي خون سياهرگي است چنانچه پارگي در سياهرگ بزرگ باشد خطرناك است .

3 ـ خونريزي مويرگي : پارگي مويرگها باعث خونريزي خفيف مي شود . در اين خونريزي مشكل اصلي عفونت زخم است نه هدر رفتن خون .

كمكهاي اوليه در خونريزي خارجي

جهت كنترل خونريزي خارجي چهار مورد اساسي زير را بايد به ترتيب و به سرعت انجام داد :

1 ـ فشار مستقيم

2 ـ بالا نگه داشتن عضو خونريزي دهنده ( در صورت امكان )

3 ـ فشار بر نقاط فشار

4 ـ استفاده از تورنيكت يا كيسه هوايي

1 ـ فشار مستقيم

مؤثرترين روش در اولين مرحله كنترل خونريزي است به يكي از دو روش زير :

الف ـ گاز استريل ( يا تكه پارچه تميز ) را روي محل خونريزي گذاشته و با دست روي آن فشار وارد مي كنيم تا خونريزي قطع گردد .

ب ـ قطعه اي گاز استريل را روي محل خونريزي گذاشته و بوسيله بانداژ محكم آن را مي بنديم تا خونريزي كنترل گردد .

2 ـ بلند كردن عضو دچار خونريزي

در مورد خونريزي در بخش هايي از بدن ، كه امكان بلند كردن آنها وجود دارد ( مثل اندام ) از اين روش استفاده مي كنيم در واقع به علت نيروي ثقل فشار خونريزي كمتر مي شود .

شكل ( 33 ) ـ فشار مستقيم همراه

با بلند كردن عضو خونريزي دهنده

3 ـ فشار بر نقاط فشار

اگر با فشار مستقيم و بلند كردن عضو ، نتوانستيم خونريزي را كنترل كنيم ، از فشار دادن بر نقاط فشار استفاده مي كنيم .

نقاط فشار ؛ قسمتهايي از بدن كه شريانهاي اصلي بدن از نزديك سطح بدن روي استخوانها عبور مي كند كه تعدادي از آنها عبارتند از :

1 ـ شريان بازويي 2 ـ شريان راني 3 ـ شريان سباتي ( كاروتيد )

نكته : چنانچه در اين محل ها شكستگي استخوان داشته باشيم در استفاده از اين روش محدوديت داريم .

4 ـ استفاده از تورنيكت يا كيسه هوايي ؛ اين روش تنها زماني انجام مي شود كه كوششهاي قبلي جهت كنترل فشار خون نتواند مثمر ثمر واقع شود و يا در مواقعي كه اندامي قطع گرديده و نگران از بين رفتن بافتهاي پايين تر از محل بستن تورنيكت نيستيم .

توضيح شكل :

1 ـ گاز با دستمال بر روي بازو قرار دهيم كه علاوه بر نقش حفاظتي باعث افزايش فشار در آن نقطه مي گردد .

2 ـ توسط مقداري باند نواري دستمال فوق را به روي محل توسط گره اي ثابت مي كنيم و سپس اهرمي مثل يك تكه چوب يا لوله يا حتي خودكار را روي آن قرار مي دهيم و باند را بعد از قرار دادن آن گره ديگري مي زنيم .

3 ـ اهرم را به حول مركز گره ، تا اندازه اي مي چرخانيم كه خون ريزي قطع شود در اين حال اهرام را بوسيله گره ثابت مي كنيم .

4 ـ زمان بستن تورنيكت را در مكاني كه قابل رويت باشد و خوب در

ميدانِ ديد باشد مي نويسيم . به جهت اين كه بستن شريان توسط تورنيكت باعث مي شود كه خون تمام بافتهاي آن ناحيه قطع گردد . چنانچه اين بسته شدن بيشتر از 30 دقيقه طول بكشد براي بافتهاي آن ناحيه كشنده مي باشد . پس وظيفه يك امدادگر پس از بستن تورنيكت كنترل آن مي باشد كه حداكثر هر 30 دقيقه بايد تورنيكت را براي مدتي شل كند و دوباره محكم نمايد .

نكته :

1 ـ انداميكه با تورنيكت بسته شده حتماً بايد در ديدگاه باشد .

2 ـ حتي در زخمهاي ران و بازو تورنيكت حداقل بايد 2 اينچ بالاتر از آن بسته شود .

عده اي از پزشكان استفاده از كيسه هوايي دستگاه فشار خون با فشار حدود 150 را پيشنهاد مي كنند كه عملاً اگر امكان پذير باشد راه ايمن تري است . در دهه هاي اخير استفاده از وسيله اي به نام آتل هاي بادي پيشنهاد شده كه كيسه هاي پلاستيكي با حفره مياني خالي هستند كه مانند جوراب پوشيده شده و سپس باد مي كنند . اين وسيله علاوه بر اينكه مي تواند بعنوان يك آتل مصرف شود در موارد خونريزيها نيز بعنوان كمك دهنده در جلوگيري از خونريزي يا در موارد شوك حاصل از خونريزي ، بعنوان كمك در كاهش جريان خون اندامها مورد استفاده قرار مي گيرد .

كنترل بوسيله سرما

در موارد شكستگي ، سوختگي و خونريزيهاي خفيف ، مي توان با استفاده از موادي مثل كيسه هاي حاوي يخ در محل ضايعه ، علاوه بر كاهش درد و تورم ، باعث كاهش خونريزي نيز شد . ولي قابل ذكر است كه كيسه هاي سرما به تنهايي نمي توانند در كنترل خونريزي مؤثر باشند و بايد همواره با ديگر اقدامات انجام گيرد .

نكته : جهت جلوگيري از سرمازدگي همان ناحيه كمپرس سرما را بيش از 20 دقيقه نمي توانيم نگه داريم .

در پايان بهتر ديديم كه علي رغم شرح كامل كمكهاي اوليه خونريزي ، روش برخورد با بيمار را بار ديگر يادآور شويم :

1 ـ محل خونريزي را مشخص كنيد .

2 ـ نوع خونريزي را مشخص كنيد .

3 ـ خونريزي را كنترل كنيد ( بايد از حداقل امكانات حداكثر استفاده را كرد ) .

4 ـ اگر جهت كنترل تورنيكت بسته ايد رمان تورنيكت را در جايي كه زياد در ميدان بينايي باشد مثلاً در سينه يا پيشاني بيمار بچسبانيد .

5 ـ بيمار را جهت پيگيري صدمات وارد شده كنترل كنيد .

فراموش نكنيد كه تمامي اين عمليات را زماني مي توان انجام داد كه اول وضع تنفس بيمار كنترل شده باشد .

ب ـ خونريزي داخلي

تعريف : چنانچه خون پس از خروج از رگ در داخل حفره اي از بدن ريخته شود كه محل خونريزي ديده نشود را خونريزي داخلي گويند ؛ مثلاً خونريزي در داخل جمجمه و يا خونريزي در مجاري گوارشي .

كمكهاي اوليه در خونريزيهاي داخلي

در مورد خونريزيهاي داخلي مي توان گفت كه مهمترين كار رساندن بيمار به مركز درماني است و مهمترين اقداماتي كه مي توان كرد :

1 ـ كنترل علائم حياتي

2 ـ كنترل راههاي هوايي

3 ـ بيمار را در بهترين موقعيت جسمي قرار دادن

مثلاً اگر بيمار دچار تهوع و استفراغ هاي مكرر است ، به پهلو بخوابانيد و اگر مبتلا به خونريزي داخلي اندام هاست اندام را بالا نگه داريد .

4 ـ بيمار اگر در شوك است كمكهاي اوليه را انجام دهيد .

5 ـ در صورت امكان بيمار را در معرض اكسيژن قرار داده و به او هيچ چيز نخورانيد .

6 ـ در اولين فرصت ممكن بيمار را به مركز درماني انتقال دهيد .

نكته 1 : در صورت ضربه به سر ـ استفراغ هاي مكرر زنگ خطر بزرگي جهت اعلام فاجعه خونريزي ـ داخلي مغز و باعث مرگ مصدوم خواهد شد .

نكته 2 : در صورت ضربه به شكم ـ دل درد شديد زنگ خطر بزرگ جهت اعلام فاجعه خونريزي داخل شكم و در صورت عدم توجه ، باعث مرگ مصدوم خواهد شد .

كمكهاي اوليه مصدوم در زخمهاي باز

زخمهاي باز چون در اكثر موارد خونريزي مي كنند و همچنين به علت باز بودن آنها و احتمال عفوني شدنشان نياز به پانسمان و بانداژ دارند . ابتدا توضيحي در مورد پانسمان و بانداژ ارائه مي شود سپس طريقه برخورد با زخم بيان مي گردد .

 پانسمان ؛ هر وسيله اي را كه براي پوشاندن زخم و جلوگيري از خونريزي بكار مي بريم شامل مي شود كه اين وسيله پوشاننده بايد استريل باشد . اين وسيله مي تواند پانسمانهاي استريل آماده و يا دستمال و حوله تميز و غيره باشد .

باند : هر وسيله اي كه براي سفت كردن پانسمان در محلش مورد استفاده قرار مي گيرد باند ناميده مي شود . باندها در انواع مختلف ساخته مي شوند كه از آن مي توان باندهاي چسبدار سه گوش و كشي را نام برد . از نوار لباس نيز مي توان براي اين منظور استفاده جست .

نكات مهم در پانسمان و بانداژ :

در بستن هر نوع زخمي بايد يك سري از اصول كلي را رعايت نمود تا زخم به خوبي پوشانده شده ومحافظت شود . بطور خلاصه اين موارد عبارتند از :

1 ـ از پانسمان استريل يا خيلي تميز استفاده شود .

2 ـ سطح زخم توسط پانسمان بطور كامل پوشانده شود .

3 ـ قبل از بستن زخم توسط باند ، بايد خونريزي را توسط پانسمان كنترل نموده و سپس بانداژ را انجام داد

4 ـ جابجا نكردن پانسمان از محل اوليه قرار داده شده تا دوباره موجب خونريزي نشود .

5 ـ بانداژ را نبايد بيش از حد شل و سفت بست .

6 ـ نوك انگشتان دستها و پاها را بايد آزاد گذاشت .

حال بعد از آشنا شدن با انواع زخمها و نيز نكات مهم در پانسمان و بانداژ بطور گذرا چگونگي برخورد با زخم را در هنگام مواجه با فرد زخمي مرور مي كنيم . براي اين كه در برخورد با زخم ، كليه اقدامات لازم را انجام دهيم و نيز بي نظمي در كار وجود نداشته باشد لازم است اقدامات زير را تا حد ممكن به ترتيب انجام دهيم :

الف ـ ابتدا سطح زخم را تا حد ممكن قابل ديد مي كنيم

ب ـ سطح زخم را توسط يك گاز استريل يا دستمال تميز به آهستگي تميز مي كنيم

ج ـ خونريزي را به طريق گفته شده در فصل خون و خونريزي كنترل مي كنيم

د ـ با پوشاندن آن از آلودگيهاي بعدي جلوگيري مي كنيم

توجه : منظور از پوشاندن زخم ، پانسمان و بانداژ كردن آن است ، با رعايت اصول ذكر شده .

هـ ـ مريض را آرام كرده و به پزشك ارجاع مي دهيم

ج ـ در صورت شوك و يا احتمال آن درمان شوك را انجام دهيد

زخم بسته

زخم بسته عبارت است از صدمه و ضايعه ديدن بافتهاي داخلي ، بدون اين كه راه ارتباطي به بيرون و سطح بدن داشته باشد . اين زخمها معمولا نتيجه تحت فشار قرارگرفتن بوسيله اشياء سنگين مي باشد . در اين نوع زخم احتمال دارد اعضاي داخلي نرم و تو خالي پاره شده و يا له شوند و نيز استخوانها دچار شكستگي شوند ، بدون اين كه از بيرون قابل ديد باشند .

زخم بسته نيز طيف متفاوتي از زخمها را شامل مي شود و از يك كوفتگي زير پوستي ساده تا پارگي و سوراخ شدگي اعضاي داخل بدن متغير است .

كمكهاي اوليه زخمهاي بسته :

كوفتگي شايعترين زخم بسته است كه نياز به كمكهاي اوليه در ميدان عمليات ندارد . ولي اگر اين كوفتگي در نقاط حساس و حياتي بدن همچون گردن ، شكم و پهلوها باشد نياز به بررسي بيشتر دارد ، چرا كه ممكن است اعضاي نرم زير اين قسمتها دچار آسيب و پارگي شده باشند و خطرات بيشتر و مهمتري فرد را تهديد كند . لذا بهترين اقدام براي اينگونه افراد انتقال آنها به يك مركز درماني مي باشد تا مورد معاينه كامل قرار گيرند . البته قبل از انتقال در صورت نياز ، درمان شوك را براي اين افراد نيز بايد انجام دهيم تا از خطرات شوك جلوگيري كرده باشيم . به غير از موارد ذكر شده ممكن است فرد در مواجهه با يك صحنه حادثه ، موارد خاصي را نيز همچون اعضاي بيرون ريخته از شكم و يا اجسام فرو رفته در بدن مشاهده نمايد كه به علت اختصار مطلب ، از آوردن آنها در اين جزوه خودداري كرده ايم .

عوارض زخم : لازم به ذكر است كه زخمها علاوه بر مسائلي كه همزمان با ايجادشان بوجود مي آورند يك سري عوارض بعدي نيز مي توانند داشته باشند كه مهمترين آنها عوارض ناشي از خونريزي مثل شوك و عوارض ناشي از عفونت مي باشد كه در صورت عدم كنترل و درمان مي توانند مشكلات فراواني ايجاد كرده و مصيبت بار باشند .

لذا بايد در مواجه با يك زخم خيلي با احتياط و صحيح عمل كرد .

الف - ساختمان پوست:

جزيي از دستگاه محافظ بدن است كه سطح خارجي بدن را پوشانيده و آن را در مقابل عوامل خارجي محافظت مي نمايد.

ساختمان پوست از سه لايه تشكيل شده است.اين لايه ها از سطح به عمق به ترتيب عبارتند از:

رو پوست (اپي درم) ، پوست(درم) ، زيرپوست(آندو درم).

ب - تعريف و درجات سوختگي:

ضايعاتي كه در اثر حرارت ،موادشيميايي ، جريان برق ،مواد راديو اكتيو در بافت هاي مختلف ايجاد مي شود را سوختگيمينامند.

سوختگي ها بر اساس عمق،وسعت ،محل آن ونسبت سطح سوختگي به تمام بدن به سه نوع خطرناك(درجه3) ،متوسط(درجه2) و جزئي(درجه1)تقسيم مي گردند.

عوارض مهم سوختگي عبارتند از شوك و عفونت:

شوك: در سوختگي هاي شديد و عمدتآ بعلت كاهش حجم خون اتفاق مي افتد.

عفونت: بدنبال سوختگي ها در اثر جايگزيني انواع ميكروب ها در محل زخم سوختگي كه به روش بهداشتي پانسمان نشده باشد بوجود مي آيد.

ج- اصول كلي كمك هاي اوليه در سوختگي ها:

1ـحذف عامل سوختگي 2ـارزيابي

سوختگي با آتش

اقدامات امدادي كه بايد انجام داد عبارتنداز:

حذف عامل سوختگي: با آب سرد آتش را خفه كنيد - لباس هاي مستعد آتش سوزي را در آوريد از دويدن شخص در حال سوختن جلوگيري كنيد .

ارزيابي بيمار: علائم حياتي و شوك و...را كنترل وعمق و وسعت و وخامت سوختگي را بررسي كنيد.

درمان سوختگي:

1- بيمار را روي سطحي از بدن كه سوختگي وجود ندارد يا كمترين سطح سوختگي را دارد دراز كنيد.

2- وسائل آلوده كننده را از بدن مصدوم جدا كنيد.

3- لباس هاي چسبيده به محل زخم را هرگز جدا نكنيد.

4- توسط آب خنك و تميز محل سوختگي را شستشو دهيد.

5- محل زخم را با گاز استريل پانسمان كنيد.

6- اگر بيمار قادر به نوشيدن است و زمان كافي داريد بر اساس جدول زير مايعات به مصدوم بنوشانيد.

بزرگسالان5/0ليوان ، بچه هاي12-1 سال25/0ليوان ، كمتر از يكسال 125/0ليوان

در صورت وخامت سوختگي مصدوم را به اولين مركز درماني منتقل كنيد.

تذكر:در سوختگي با قير بلافاصله منطقه را با آب سرد خنك كنيد.قير را هرگز بر نداريد سپس اقدامات اوليه ذكر شده فوق را بعمل آوريد.

سوختگي با مواد شيميائي

از جدي ترين نوع سوختگي ها بوده كه در سطح كم و عمق زيادتري بدن را دچار سوختگي مي نمايد.

حذف عامل سوختگي:لباس هاي آلوده را در آورده و محل را با آب فراوان شستشو دهيد.

ارزيابي بيمار:علائم حياتي ، شوك و ... را كنترل وعمق و وسعت و وخامت سوختگي را بررسي كنيد.

درمان سوختگي : درمان اين نوع سوختگي عبارت از شستشوي موضع با آب فراوان حداقل بمدت 20 تا 30 دقيقه و سپس اقدامات درماني بايد همانند سوختگي با حرارت بعمل آيد.

انتقال مصدوم: مصدوم را در صورت امكان به اولين مركز درماني منتقل كنيد.

تذكر: در صورت آلوده شدن چشم با مواد شيميايي بهترين كار شستشو با آب فراوان است.دقت كنيد تا در موقع شستشو آب مصرف شده از جانب بيروني چشم خارج شود تا چشم مقابل را آلوده نكند.در صورت وجود جسم خارجي در چشم با نوك دستمال تميز آن را به آرامي خارج كنيد بعد از شستشوي چشم را با گاز استريل پانسمان و مصدوم را منتقل كنيد.

سوختگي با جريان برق

اين نوع سوختگي داراي عمق زيادي است و به بافت هاي داخل بدن صدمه مي زند.

اقدامات امدادي در اين نوع سوختگي عبارتند از:

حذف عامل سوختگي:توسط يك وسيله عايق مصدوم را از جريان برق جدا كنيد.

ارزيابي بيمار: علائم حياتي ، شوك و ... را كنترل وعمق و وسعت و وخامت سوختگي را بررسي كنيد.

درمان سوختگي : محل ورود خروج برق را پانسمان و اقدامات امدادي شبيه سوختگي با حرارت را به عمل آوريد.

انتقال: مصدوم را در اسرع وقت به اولين مركز درماني منتقل كنيد.

سوختگي ناشي از اشعه

توسط دو نوع اشعه سوختگي ايجاد مي گردد: 1ـ اشعه خورشيد 2ـ تشعشات اتمي ()

در مورد تشعشات اتمي ابتدا محافظت خود امدادگر از خطر تشعشات و ثانيا رفع آلودگي مصدوم و درصورت امكان ارائه كمكهاي اوليه سوختگي با حرارت مد نظر قرار مي گيرد و در مرحله آخر انتقال مصدوم به مركز درماني انجام مي پذيرد. اطلاعات بيشتر را در قسمت دفاع اتمي و امدادرساني در دفاع اتمي () دنبال كنيد.

تذكرات:

1ـ روش برآورد عمق و وسعت و وخامت سوختگي را به خوبي فراگيريد.

2ـ در مورد سوختگي هاي وخيم كمك هاي اوليه را سريعا انجام و مصدوم را در اسرع وقت به مركز درماني انتقالدهيد.

3- اگر لباس به محل زخم چسبيده است لباس هاي اطراف زخم را بريده و از بدن خارج كنيد ولي به محل زخم دست نزنيد.

4ـ هرگز براي سرد كردن محل از يخ استفاده نكنيد.

5ـ به آب مصرفي جهت افزايش سرماي آن نمك اضافه نكنيد.

6ـ كمك هاي اوليه در مورد سوختگي هاي شديد بايد سريعا انجام گيرند.

7ـ نارسائي تنفسي و شوك احتمالي را سريعا كنترل نمائيد(بخصوص در سوختگي ها بوسيله برق).

8ـ در سوختگي با مواد شيميائي استفاده از ماده خنثي كننده هيچ امتيازي به شستشوي با آب فراوان ندارد.لذا ازاستفاده از آنها خودداري گردد و حتما از آب تميز استفاده كنيد.                               

مقدمه:

اغلب شکستگی های استخوان بعلت افتادن، سرٌخوردن ،پرت شدن ویاتصادف با وسایل نقلیه ایجاد می شود.شکستگی به هرعلتی که باشد در افراد مسن خطرناک است .حال آنکه در سنین پایین مرگ در اثر شکستگی کمتر اتفاق می افتد وسریعتر نیزبهبود می یابد.

تعریف شکستگی: به هر گونه شكاف يا ترك در استخوان ، شكستگي گويند.

انواع شکستگی:

1-  شکستگی ساده(بسته): در این نوع شکستگی ارتباطی بین استخوان شکسته ومحیط خارجی وجود ندارد.(پوست سالم است)

2-  شکستگی باز: در این نوع شکستگی ، بین استخوان شکسته ومحیط بیرون ارتباط وجود دارد یعنی علاوه برشکستگی استخوان پوست نیز زخم می شود (در بعضی از موارد یک یا دوسر استخوان شکسته پوست وعضلات راسوراخ کرده وبیرون می آید)

3-   شکستگی چند گانه :در این نوع شکستگی علاوه بر شکستگی استخوان گاهی آسیب های داخلی نیز به مغز،عروق بزرگ،اعصاب ، ریه، کبد ویا مفاصل وارد می شود( این شکستگی می تواند باز یا بسته باشد )

علائم شکستگی: درد، ورم، کبودی ، حساسیت موضعی، محدویت حرکتی ، تغییر شکل عضوشکسته وبعضاً شوک 

اقدامات لازم در شکستگی ها:

کنترل راههای تنفسی : در شکستگی های صورت وجمجمه وشکستگی های فک تحتانی بعلت استفراغ ، خونریزی ویا به عقب افتادن زبان گاهی مجاری تنفسی بسته می شود که لازم است راه تنفسی بیمار از طریق خارج کردن دندان مصنوعی، ترشخات ، لخته های خون وغیره باز شود. همچنین برای تنفس بهتر سر را کمی به عقب برگردانیم (البته در هنگام استفراغ سررا بایستی به یک طرف برگرداند)ودر صورتی که مصدوم نفس نمی کشد تنفس مصنوعی را برای او شروع کنیم.

کنترل ضربان قلب: نبض بیماررا کنترل می کنیم ودر صورتیکه مصدوم نبض نداشت، ماساژ قلبی را هماهنگ با تنفس مصنوعی برای وی شروع می کنیم.

بی حرکت کردن عضو شکسته: بی حرکت کردن وآتل بندی عضوی که شکستگی دارد با استفاده از وسایل موجودانحام می شود   ( برای آتل بندی می توان از تخته ،عصا، مقوا، چترو...استفاده نمود وبرای بی حرکت کردن عضو شکسته می توان آنرا به بدن فرد مصدوم بست).البته بایستی از هرگونه دستکاری عضوشکسته ویا حرکت دادن آن پرهیز نمود.

كنترل خونريزي : درشکستگی بسته اگر خونریزی وجود داشته باشد می توان با قرادادن کیف یخ روی ناحیه صدمه دیده تاحدی خونریزی را کنترل نمود.اما درشکستگی های باز بایستی موارد ذیل رعایت گردد:

الف) اگر انتهاي شكسته استخوان از زخم بيرون نزده باشد لبه هاي زخم را به يكديگر فشار دهيد تا خونريزي متوقف شود. سپس يك تكه دستمال يا گاز استريل را روي زخم گذاشته و يك تكه پنبه را روي آن قرار دهيد و دور آن را باند پيچي نماييد. 

  اگردر شكستگي بازاستخوان بیرون باشد، در كناراستخوان به لبه هاي زخم فشار وارد نماييد تا خونريزي متوقف شودو پس از آن با ملايمت يك تكه گاز استريل يا دستمال تميزرا روي استخوان بيرون زده قرار دهيد سپس بالاو پايين محل زخم را بدون آنكه بر استخوان بيرون زده فشار بيايد با پانسمان جداگانه محكم  ببنديد.

 اگرخونريزي با اقدام فوق كنترل نگردد با گارو(معمولا طناب يا پارچه) بالاي زخم را طوري ببنديد كه خونريزي قطع شود. مدت زمان لازم براي توقف خونريزي15-10 دقيقه بوده وبعد ازآن براي خونرساني به عضو صدمه ديده  گارو را براي5-3 دقيقه باز كرده وپس ازآن دوباره گارو را  ببنديد.

نكته 1: زخم شكستگيهاي باز را خودتان تميز نكنيد چون تماس با زخم احتمال عفونت را افزايش ميدهد.

نكته 2: اگر انتهاي استخوان شكسته بيرون زده است مراقب باشيد كه به آن دست نزنيد ونيز هرگز سعي نكنيد آن را به داخل فشار بدهيد چون  استخوان بيرون زده آلوده است و ممكن است عفونت را با خود به داخل ببرد تنها يك يا چند تكه گاز استريل روي آن قرار دهيد. 

در شكستيگيهاي باز پس از كنترل خونريزي وپانسمان زخم، بايد عضو شكسته را بي حركت نمود ودر شكستگيهاي بسته اقدام اوليه ، بيحركت كردن عضو است

گرم نگهداشتن مصدوم: مصدوم را بوسیله پتو وامثال آن گرم نگهدارید. کنترل شوک: برای کنترل شوک در مصدومانی که دچار شکستگی شده اند مسکن به وی تزریق می کنیم ودر صورت بروز شوک، درمان آن اولویت دارد(علائم شوک: نبض سریع ونخی شکل، فشارخون پایین، رنگ پریدگی، پوست سرد ومرطوب وبی قراری)

انتقال مصدوم با دقت ومواظبت لازم به بیمارستان.

نبض:

ابتدا با نوک دو انگشت بزرگ و نشانه نقطه لمس نبض را که محل شریان از روی استخوان یا جسم سخت می باشد پیدا کنید مانند نقطه لمس نبض رادیال که در قسمت داخلی مچ دست ( پایین انگشت شصت ) و روی استخوان رادیوس قرار دارد و یا نقطه نبض کاروتید که در روی گردن و یا شیار کنار عضله scm در فرورفتگی کنار سیب آدمي می باشد.

براي لمس نبض دو انگشت سبابه وكناري آن را به ارامی بر روی این مکانها بگذارید. هر دو شریان کاروتید را هم زمان لمس نکنید و فشار زیادی بر روی این شریان وارد ننمائید زیرا در ریتم ضربان قلبی اختلال ایجاد می کند.با انگشت شصت نبض را لمس نکنید زیرا خود شصت نبض قابل لمس دارد. در بزرگسالان رایجترین محل برای لمس نبض شریان رادیال بوده و مطمئن ترین محل شریان کاروتید می باشد.

حدود نبض طبیعی در حالت استراحت:

نوزاد شیر خوار ( صفر تا پنج ماه )                                                   ۱۲۰ـ۱۸۰

شیر خوار (۱۱ـ ۱۶)                                                                           ۱۰۵ـ۱۶۵

شیر خوار ( ۱ ـ۲ ساله)                                                                      ۹۰ ـ۱۵۰

کودک (۳ـ۴ ساله )                                                                           ۸۰ ـ۱۴۰

کودک ( ۵ ـ۷ )                                                                                 ۸۰ـ۱۲۰

کودک (۸ـ۱۱ )                                                                                 ۷۰ـ۱۱۰

فرد بالغ( بیش از ۱۲ سال)                                                                ۶۰ـ۱۰۰

طبقه بندی ضربان نبض در بالغین:

غیر طلبیعی (ارام و یا پایین تر از طبیعی)                                 مساوی یا کمتر از ۶۰

طبیعی در مردان و زنان بالغ                                                                ۶۰ـ۸۰

طبیعی ولی کمی افزایش یافته                                                           ۸۰ـ۱۰۰

غیر طبیعی تند                                                                                 ۱۰۰ـ۱۲۰

غیر طبیعی سریع                                                                             ۱۲۰ـ۱۴۰

غیر طبیعی (فوق العاده سریع و به سختی قابل شمارش)    مساوی یا بیش از ۱۴۰

فشار خون:

فشار خون یکی از اصلی ترین معیار ها برای تشریح وضیعت خونرسانی و عملکرد قلب می باشد. فشارخون عبارتست از فشاری که از طرف جدار بطن چپ به خون وارد   می شود و این جریان شتاب یافته خون بر دیواره رگها(فشار) وارد می کند( طبق تعریف پاسکال فشار به نیروی وارده بر واحد سطح گویند و میزان فشار در امتداد یک سطح یکسان می باشد).

کاهش فشار خون می تواند به یکی از دلایل زیر باشد:

1.    از دست رفتن حجم خون یا مایعات بدن

2.    کاهش توانائی بدن در انقباض عروق

3.    اختلال در انقباضات قلبی   

فشار خون از دو جز اساسی تشکیل میشود:۱ـ فشار خون سیستولیک ۲ـ فشار خون دیاستولیک

فشارخون سیستولیک به حد اکثر فشار ایجاد شده از طرف قلب گویند که بر دیواره ائورت وارد می اید و چون گرفتن فشار ائورت دشوار بوده و فشار در امتداد یک سطح یکسان است لذا فشار را در سطح ائورت و در ناحیه بازو اندازه گیری می کنند.

فشار خون دیاستولیک به حداقل فشار ایجاد شده از طرف قلب به دیواره ائورت گویند که در زمان استراحت قلب یا در مرحله دیاستول ایجاد می شود. فشار سیستولیک حد اکثر فشار وارده بر عروق و فشار دیاستولیک حداقل فشار محسوب شده و به صورت کسر بیان می گردند( مثلا" ۱۲۰ روی ۷۵ میلی متر جیوه).

برای گرفتن فشار خون به دو وسله احتیاج است:

1.    دستگاه فشار خون (sphygomanometer) که از کاف( cuff قسمتی است که بر روی بازو بسته می شود) ستون درجه و تلمبه و لوله های رابط تشکیل میشود

2.    گوشی پزشکی(stethoscope) که از ( بل ) و دیافراگم (بخش گیرنده اصوات) لوله های رابط و گوشی درست شده است.

 روش اندازه گیری فشار خون:

در ابتدا باید دستکاه را در قلب و در وسط بازو ببندید سعی نمایید لبه پایینی کاف دو سانتی متر با چین ارنج فاصله داشته باشد و کاف نه خیلی محکم و نه خیلی شل بسته شود. سپس در قسمت داخلی ارنج با دو انگشت به دنبال شریان بازویی بگردید و بل یا دیافراگم گوشی را در نقطه لمس نبض قرار دهید.بعد پیچ تلمبه را ببندید و کاف را تا ۱۵۰یا ۲۰۰ میلی متر جیوه باد کنید.به ارامی باد را خالی کرده و منتظر اولین صدا باشید.اولین خونی که از شریان بسته شده  وارد رگ می گردد به صئرت گرد ابی به دیواره های جانبی شریات برخورد کرده و صدا ایجاد می کند. عدد نمایش داده شده همزمان این صدا را روی ستون درجه یا مانومتر پیدا کنید.این فشار را فشار خون سیستولیک یا ماگزیمم گویند. بتدریج تخلیه باد ادامه دهید و در نقطه ای صدای شنیده شده قطع می شود فشار دیاستولیک را ثبت نمائید. جهت اندازه گیری دقیق فشار خون سیستولیک می تواتید از لمس شریان رادیال نیز استفاده کنید.

حدود طبیعی فشار خون:

بزرگسالان    ۹۰ـ۱۴۰میلی متر جیوه ( سیستولیک )

کودکان ( بین تا ۸ سال      ۶ـ۹۰ میلی متر جیوه ( دیاستولیک )

شیر خواران( از زمان تولد تا یک سالگی )    دو برابر سن به علاوه ۸۰

تعداد تنفس:

در هنگام ارزیابی اولیه بخش اصلی موضوع بر این استوتر است که ایا بیمار نفس می کشد؟ (وجود تنفس) حال انکه در لرزیابی ثانویه تعداد تنفس اهمیت دارد. لذا تنفس ها را در یک دقیقه بشمارید. شمارش تنفس کودکان حتما" باید در یک دقیقه صورت گیرد. بهترین مکان ها برای شمارش تعداد  تنفس  به ویژه در کودکان منطقه بین شکم و قفسه سینه ( در زیر لبه دندهای ) است اما از طریق مجاری تنفسی بالا و پایین رفتن شکم یا قفسه سینه نیز می توانید تنفس را بشمارید.

حدود طبیعی تعداد تنفس:

بزرگسالان( بالای ۱۲ سال )                                              ۱۲ تا ۲۰

کودکان  (بین یکماه تا ۱۲ سال )                                     ۱۵ تا ۳۰

نوزادان (بین زمان تولد تا یک ماه )                              ۲۵ تا ۵۰

هنگامی که میزان تنفس را تعیین کردید صداهای تنفسی را بشنوید موارد زیر غیر طبیعی است:

1.    خس خس کردن و یا با صدا نفس کشیدن

2.    صدای بلند مانند فریاد

3.    صدای غلغل مانند

4.    راه هوائی محدود شده است.

5.    راه هوائی محدود باشد.

6.    مایع در راه هوائی.

    درجه حرارت بدن:

حرارت بدن ناشی از سوخت و ساز مواد غذایی در بدن بوده . کاهش یا افزایش ان نیز معیار مناسبی برای پی بردن به وضعیت متابوایسم( سوخت و ساز ) بدن می باشد. برای سنجش دمای بدن از دما سنج یا ترمو متر استفاده می شود که سه نوع ان بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد:

1.    حرارت سنج جیوه ای دهانی

2.    حرارت سنج جیوه ای مقعدی

3.    حرارت سنج نواری

بیاد داشته باسید که درجه حرارت طبیعی بدن ۳۷.۷ تا ۳۶.۶ درجه سانتی گراد می باشد.

 شناخت علائم حیاتی :

1-درجه هوشیاری:

-هوشیاری كامل

-حواس پرتی مختصر(نیمه بیهوشی)

-خواب آلودگي

-كاملا بی هوش(اغما،كما)

2-تنفس:

تنفس شامل 2ثانیه دم،1ثانیه تبادل اكسیژن و 2ثانیه بازدم.

هر فرد بزرگ سال 12-20 بار در دقیقه

كودكان 20-25 ،شیر خواران 25-50 بار در دقیقه

سه راه برای فهمیدن تعداد تنفس:دیدن-شنیدن-لمس كردن

3-نبض: عبور خون از داخل سرخرگ،در محلهایی كه سرخرگ از روی استخوان عبور كرده قابل لمس می باشد.

60 -80 بزرگسالان-80-100كودكان-100-120شیرخواران

-نبض كارتید(گردنی):حیاتی ترین نبض چون به قلب نزدیك تر است.

-نبض بازویی(براكیان):جهت وجود ضربان قلب در شیر خواران از این نبض استفاده می كنیم.

-نبض رادیان(مچ دست):رایج ترین محل.

-نبض فمورال(كشاله ران)

4-درجه حرارت بدن:درجه حرارت طبیعی8/36-5/37

دهان:3دقیقه

زیر بغل:5دقیقه

مقعدی:5/1دقیقه

5-رنگ پوست:

-كبود(سیانوزه)» خفگی،شكستگی

-قرمز برافروخته» گرما زدگی،فشار خون بالا

-رنگ پریدگی » شوك(ترس)،نرسیدن خون كافی،فشار خون پایین

 تنگي در مردمك (ميوزيس )

 گشاد شدن مردمک (میدریازیس)

علیرغم پیشرفت علم و تکنولوژی انسان هنوز درمقابل عوارض سوانح و بلایای طبیبعی ناشی از دگرگونیهای طبیعت آسیب‌پذیر است. و با توجه به ازدیاد روز افزون حوادث مختلف ، بخصوص جنگ ، تصادفات رانندگی ، سوختگیها ، خفگی به دلائل مختلف ، برق گرفتگی ، سقوط از ارتفاعات ، گزش حیوانات و حشرات ، مسمومیتهای مختلف و غیره ، اصولی‌ترین کار کسب آمادگی به منظور مقابله با حوادث و سوانح و بکارگیری آن جهت حفظ سلامتی و نجات جان خود و اطرافیان در لحظات اولیه وقوع یک حادثه است.

تعريف كمك هاي اوليه :

کمکهای اولیه شامل اقداماتی است که هنگام وقوع حوادث برای جلوگیری از مرگ، پیشگیری از صدمات و عوارض بعدی و یا کاهش درد و رنج مصدوم پیش از رسیدن به پزشک و یا انتقال وی به مراکز درمانی به عمل می آید.

اهداف کمکهای اولیه :

نجات و زنده نگهداشتن شخص مصدوم یا بیمار

جلوگیری از شدت یافتن عارضه

کمک به بهبود حال بیمار تا رسیدن و یا انتقال او به مراکز درمانی

خصوصیات امدادگر :

1- شخص کمک دهنده نیازی به داشتن اطلاعات پزشکی یا پرستاری ندارد. همه افراد می‌توانند با آموختن اصول کمکهای اولیه و انجام کمک صحیح و به موقع ، چه بسا باعث جلوگیری از مرگ حتمی مصدومین و یا ازدیاد و شدت یافتن عوارض مختلف گردند.

2- امدادگر باید سرعت عمل داشته و در هر حادثه به سرعت از وضع بیمار و نوع حادثه اطلاعاتی کسب نموده و اقدام به نجات بیمار نماید.

3- در هر حادثه خونسردی خود را حفظ نموده و با آرامش دست بکار شود.

به روحیه بیمار توجه نموده و سخنانش تسلی‌بخش بوده و رفتارش اطمینان بخش و توام با دلسوزی می‌باشد.

4- در کارش وارد بوده و با اصول کمکهای اولیه آشنا باشد و بداند که در هر حادثه به چه نحو باید عمل کند.

وظایف اصلی امدادگر :

در هر حادثه آنچه بسیار ضروری بوده حفظ ترتیب عمل در کمکهای اولیه است. بدین ترتیب که امدادگر باید هنگام رسیدن به بالین مصدوم یا بیمار به ترتیب زیر اقدام نماید:

دورکردن شخص مجروح یا مصدوم از محیط خطر در صورت لزوم (مثل ریزش کوه و آوار ، آتش‌سوزی ، غرق‌شدگی و غیره

بازرسی راههای تنفسی و کنترل علایم حیاتی بدن (مثل نبض ، فشارخون و تنفس)

جلوگیری از خونرزی

کنترل علایم مسمومیت و اقدام به نجات مسموم

کنترل شکستگیها و انجام کمکهای اولیه لازم

تشخیص نوع حادثه:

در هر حادثه باید نوع عارضه را تشخیص دهید تا بتوانید اقدام صحیح را انجام دهید. برای تشخیص ابتدا باید از سابقه مصدومیت آگاه شد و اینکه حادثه یا بیماری چگونه اتفاق افتاده و یا شروع شده است. در صورتیکه فرد بیهوش باشد، وضع ظاهری محل حادثه هم ممکن است به تشخیص کمک کند. ممکن است در جیبهای بیمار کارت یا مدارکی وجود داشته باشد که نشاندهنده بیماری قلبی و یا بیماری قند (دیابت) باشد که دانستن این موضوع در امر درمان و کمک به ادامه حیات بیمار نقش مهمی دارد.

  RSS